Film łzowy składa się z trzech warstw i choć każda z nich pełni inną funkcję, to jako jedność mają jedną ważną misję: chronią narząd wzroku. Chcesz poznać więcej szczegółów? Jakie funkcje pełni film łzowy? Tego dowiesz się z naszego artykułu!

Czym jest film łzowy?

Film łzowy to cienka warstwa, która przez cały czas pokrywa powierzchnię naszego oka. Powstaje dzięki pracy kilku różnych struktur, a podczas mrugania jest równomiernie rozprowadzany po rogówce i spojówce. I choć możemy mieć wrażenie, że łza to po prostu woda, w rzeczywistości jej skład jest znacznie bardziej złożony. Film łzowy tworzą trzy warstwy: lipidowa, wodna i mucynowa. Każda z nich pełni inną funkcję, ale dopiero ich współpraca pozwala utrzymać oko odpowiednio nawilżone i chronione.

• Warstwa lipidowa znajduje się na zewnątrz, czyli od strony powietrza. Tworzą ją głównie tłuszcze produkowane przez gruczoły Meiboma, znajdujące się w brzegach powiek. Można powiedzieć, że pełni ona funkcję ochronnej bariery. Ogranicza parowanie wody z powierzchni oka i pomaga utrzymać film łzowy w całości. Dzięki niej łzy nie wysychają zbyt szybko.

• Warstwa wodna jest najgrubszą częścią filmu łzowego. Jak sama nazwa wskazuje, składa się przede wszystkim z wody, ale znajdują się w niej również białka, enzymy, elektrolity, przeciwciała i inne substancje potrzebne oku. Jest produkowana głównie przez gruczoły łzowe. Nawilża rogówkę i spojówkę, pomaga usuwać drobne zanieczyszczenia, a także dostarcza powierzchni oka tlen i składniki odżywcze.

• Najbliżej powierzchni oka znajduje się warstwa mucynowa, czyli śluzowa. Jej zadaniem jest ułatwienie przylegania łez do rogówki i ich równomierne rozprowadzenie. Dzięki temu film łzowy może dokładnie pokryć powierzchnię oka, zamiast spływać z niej lub tworzyć suche miejsca.

Wszystkie trzy warstwy są ze sobą ściśle powiązane. Jeśli któraś z nich nie działa prawidłowo albo jest jej zbyt mało, cały film łzowy może stać się mniej stabilny. To z kolei może sprawić, że pojawią się niekomfortowe objawy zaburzeń filmu łzowego, o których więcej opowiemy później. 

Ciekawostka: film łzowy ma zaledwie około 10 µm grubości - jest więc mniej więcej dziesięć razy cieńszy od ludzkiego włosa, a mimo to odgrywa tak ważną rolę w ochronie oka.

Jakie funkcje pełni film łzowy?

Wiesz już, z czego składa się film łzowy i czym dokładnie jest. Teraz przejdźmy do praktyki, a mianowicie: jakie funkcje pełnią łzy?

• Przede wszystkim: ochronną.

Film łzowy to pewnego rodzaju preparat przeciwbakteryjny. Posiada właściwości antybakteryjne, antywirusowe i przeciwgrzybiczne. Gdy do oka wpadną jakieś drobnoustroje, film łzowy ma za zadanie je zniwelować. Chroni oczy zatem przed potencjalnymi infekcjami, ale również pomaga w pozbywaniu się intruzów. Gdy pod powiekę dostanie się kurz, muszka albo jakieś inne zanieczyszczenie, oko zaczyna produkować większą ilość łez. Mają one bowiem za zadanie wypłukać nieproszonego gościa. Podobnie oko reaguje, gdy jego okolica zostanie uderzona: to bowiem naturalny mechanizm obronny. 

• Usprawnia proces optyczny i wpływa na prawidłowe widzenie.

Powierzchnia oka, na której znajduje się film łzowy jest pierwszą warstwą, przez którą przechodzi światło wpadające do oka. Na granicy filmu łzowego i powietrza dochodzi do załamania promieni świetlnych, dlatego stabilny i równomiernie rozłożony film łzowy pomaga utrzymać dobrą ostrość widzenia.

Kiedy jego powierzchnia staje się niestabilna, np. wskutek nadmiernego parowania łez, może pojawić się nie tylko uczucie suchości czy pieczenia, ale również chwilowe pogorszenie jakości obrazu.

• Niwelują uczucie tarcia.

Powieka stale porusza się po oku. Wyobraź sobie materiał, który wciąż przesuwa się po powierzchni kuli. Z czasem tarcie powinno sprawić, że materiał ten zacznie zużywać się i sprawiać problemy. Dzięki łzom nic takiego nie ma miejsca. One bowiem, na bieżąco się wymieniają, a do tego dają na tyle dobry poślizg, że mruganie jest niewyczuwalne przez całe życie. Uczucie podrażnienia może pojawić się jednak w momencie, gdy wystąpią u Ciebie zaburzenia filmu łzowego. 

Zaburzenia filmu łzowego - co mogą powodować?

Zaburzenia filmu łzowego mogą mieć wiele przyczyn i nie zawsze oznaczają po prostu, że oko produkuje za mało łez. Problem może dotyczyć zarówno ilości wydzielanej cieczy, jak i jej składu oraz szybkości parowania. W efekcie film łzowy staje się mniej stabilny i nie zapewnia oku tak dobrej ochrony oraz nawilżenia.

• Jednym z czynników jest wiek. Z czasem gruczoły łzowe mogą pracować mniej wydajnie, przez co zmniejsza się produkcja wodnej części filmu łzowego.
  
  
• Na jego kondycję wpływają również zaburzenia pracy gruczołów Meiboma - jeżeli produkują one zbyt mało lipidów lub ich wydzielina ma nieprawidłowy skład, łzy szybciej odparowują.

• Znaczenie mają także choroby ogólnoustrojowe, m.in. niektóre schorzenia autoimmunologiczne, cukrzyca czy zaburzenia hormonalne. Film łzowy może zostać zaburzony również przez niektóre leki, szczególnie przeciwhistaminowe, przeciwdepresyjne, przeciwnadciśnieniowe i antyarytmiczne.

• Nie można zapominać o codziennych warunkach, w jakich funkcjonują nasze oczy. Klimatyzacja, suche powietrze, zanieczyszczenia czy długie godziny przed ekranem mogą zwiększać szybkość parowania łez i sprawiać, że film łzowy szybciej traci swoją stabilność. Dowiedz się więcej o syndromie widzenia komputerowego.
  
  
• Wpływ na nieprawidłowości w filmie łzowym może mieć także długotrwałe noszenie soczewek kontaktowych (zazwyczaj w niewłaściwy sposób, np. dłużej niż to wskazane), ale też niektóre zabiegi okulistyczne, np. laserowa korekcja wzroku. W rzadszych przypadkach przyczyną problemów są choroby wrodzone lub nabyte, które wpływają na pracę gruczołów odpowiedzialnych za produkcję poszczególnych składników filmu łzowego.

Konsekwencje zaburzeń filmu łzowego

Niedostateczna ilość lub nieprawidłowy skład filmu łzowego może prowadzić do zespołu suchego oka. Objawia się on m.in. pieczeniem, swędzeniem, zaczerwienieniem, uczuciem piasku pod powiekami, zmęczeniem oczu, jak również czasowym zamgleniem i pogorszeniem ostrości widzenia.

Film łzowy stanowi też naturalną barierę ochronną dla oka. Gdy jest go za mało lub nie działa prawidłowo, powierzchnia oka staje się bardziej podatna na podrażnienia i działanie drobnoustrojów, co może sprzyjać infekcjom oka (np. zapaleniu spojówek), stanom zapalnym rogówki, a w cięższych przypadkach także jej owrzodzeniom.

Badanie filmu łzowego - co to i kiedy wykonać?

Jeśli występują u Ciebie zaburzenia pracy filmu łzowego, udaj się do okulisty. Wykona on badanie filmu łzowego i zaleci odpowiednie kroki, jeśli zauważy jakieś nieprawidłowości. 

Badanie filmu łzowego to zestaw prostych testów, które pozwolą ocenić: 

• czy łzy są produkowane w odpowiedniej ilości, 
• jak długo utrzymują się na powierzchni oka,
• czy prawidłowo chronią oko. 

W zależności od potrzeb okulista może wykonać m.in. test Schirmera, ocenę czasu przerwania filmu łzowego, badanie gruczołów Meiboma czy barwienie powierzchni oka.

Warto je wykonać, jeśli pojawiają się wspomniane już niekomfortowe objawy, takie jak suchość, pieczenie, uczucie piasku lub ciała obcego, zaczerwienienie, nadmierne łzawienie. Ocena filmu łzowego jest również wskazana przed niektórymi zabiegami okulistycznymi, np. operacją zaćmy czy laserową korekcją wzroku.

Dowiedz się więcej o tym, jakie są różnice między okulistą a optometrystą.