Atropina stosowana jest w gabinetach okulistycznych. Bardzo często kojarzona jest jedynie z tym, że specjalista podaje ją przed badaniem. Co ciekawe, ma ona dużo więcej zastosowań! Czym jest atropina do oczu? Po co i kiedy się ją stosuje? Sprawdź i dowiedz się więcej!

Atropina do oczu - co to jest?

Zanim dowiesz się, po co atropina do oczu, poznaj trochę teorii. Co to jest atropina? 

To naturalny alkaloid występujący w roślinach z rodziny psiankowatych, m.in. w pokrzyku wilczej jagody i lulku czarnym. Choć dziś kojarzymy ją przede wszystkim z medycyną, jej historia sięga starożytności. Przez wieki wykorzystywano jej właściwości w różny sposób - od kosmetyki po trucizny. 

Rzymianki miały stosować wyciągi zawierające atropinę, aby nadać oczom bardziej wyrazisty wygląd i podkreślić rumieniec na policzkach. Substancja ta była również wykorzystywana do zatruwania strzał i zwalczania wilków.

Czystą atropinę po raz pierwszy wyizolowano z pokrzyku wilczej jagody w 1831 roku. Obecnie jest ona ważnym środkiem farmakologicznym stosowanym m.in. w okulistyce, kardiologii i toksykologii, a także w określonych sytuacjach związanych z przygotowaniem do zabiegów. 

Atropina, najczęściej występująca w postaci siarczanu atropiny, należy do leków cholinolitycznych. Oznacza to, że blokuje działanie acetylocholiny na receptory muskarynowe, ograniczając tym samym aktywność przywspółczulnego układu nerwowego. Ze względu na swoje znaczenie terapeutyczne znajduje się również na Liście Leków Podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).

Kiedy podaje się atropinę do oczu?

Atropina ma szczególne zastosowanie w okulistyce. Kiedy zazwyczaj się ją podaje?

• Podczas badania wzroku u dzieci i młodzieży.

To jedno z ważniejszych zastosowań atropiny. Młody wzrok działa bardzo dynamicznie, przez co pomiar wady refrakcji może być zawyżony lub zaniżony. Atropina czasowo rozluźnia mięsień rzęskowy i wyłącza akomodację, dzięki czemu okulista może dokładniej określić rzeczywistą wadę wzroku i dobrać odpowiednią korekcję.

• Przy badaniu dna oka. 

Rozszerzona źrenica daje lekarzowi szerszy dostęp do wnętrza oka. Ułatwia to ocenę siatkówki i innych struktur znajdujących się w tylnej części gałki ocznej oraz pozwala dokładniej poszukiwać ewentualnych nieprawidłowości.

• W zapaleniu tęczówki i ciała rzęskowego.

Atropina może być elementem leczenia stanów zapalnych przedniego odcinka oka. Rozszerzając źrenicę i ograniczając pracę mięśnia rzęskowego, pomaga zmniejszyć dolegliwości bólowe oraz ogranicza ryzyko powstawania zrostów między tęczówką a soczewką.

• W kontroli krótkowzroczności u dzieci.

Odpowiednio dobrane, bardzo niskie stężenia atropiny stosuje się w celu spowolnienia progresji krótkowzroczności. Nie chodzi więc o jednorazową poprawę widzenia, lecz o ograniczenie tempa zmian związanych ze wzrostem gałki ocznej.

• W wybranych przypadkach zeza.
  

Atropina może być stosowana jako element terapii niedowidzenia. Podanie jej do lepiej widzącego oka czasowo osłabia jego zdolność do ostrego widzenia z bliska, dzięki czemu zmusza mózg do większego wykorzystywania słabszego oka.

• W niektórych stanach wymagających zabezpieczenia oka.

Rozszerzenie źrenicy i zahamowanie akomodacji może być również wykorzystywane w określonych ostrych problemach okulistycznych, zawsze zgodnie z decyzją lekarza.

Sprawdź, jakie są różnice między okulistą i optometrystą.

Atropina do oczu jako sposób leczenia krótkowzroczności nabytej

Coraz częściej w gabinetach okulistycznych wykorzystuje się atropinę do oczu, aby leczyć u dorosłych krótkowzroczność nabytą. Jeśli krótkowzroczność pojawiła się u Ciebie, ponieważ dużo pracujesz przed komputerem, spędzasz wiele czasu przed ekranami lub przed papierami z małym druczkiem (np. tak jak w przypadku księgowych), to ta metoda leczenia może zostać u Ciebie wykorzystana. Jak to działa?

• Gdy cały dzień pracujesz oczami do bliży i nie robisz wystarczająco dużo przerw, Twoje oczy stale narażone są na silny skurcz akomodacyjny. 
• Skurcz ten nie rozluźnia się na tyle szybko, aby oczy mogły odpocząć i normalnie funkcjonować; i właśnie dlatego rozwija się wada wzroku.

W takim przypadku lekarz może zdecydować, aby w ramach prób leczenia podawać na noc krople do oczu z atropiną. Mają one docelowo rozluźnić skurcz akomodacyjny i cofnąć wadę lub zatrzymać jej postępy. Narazie metodę tą stosuje się najczęściej w przypadku małych wad wzroku, do -0,5 dioptrii. 

Dowiedz się więcej o tym, czym jest krótkowzroczność.

Jak długo działa atropina do oczu?

To, jak długo działa atropina do oczu nie zawsze wygląda tak samo u każdego pacjenta. Zależy m.in. od stężenia i dawki preparatu, a także indywidualnej reakcji organizmu. Pierwsze efekty pojawiają się stosunkowo szybko - zwykle po około 30 minutach od zakroplenia. Wtedy źrenica zaczyna się rozszerzać, a akomodacja zostaje stopniowo zahamowana i lekarz może przeprowadzić badanie.

Najsilniejsze działanie na akomodację obserwuje się zazwyczaj po około 2 godzinach i może ono utrzymywać się przez 8-12 godzin. Sama szeroka źrenica może jednak pozostać widocznie rozszerzona dłużej, a pełny powrót mięśnia rzęskowego do normalnej pracy może potrwać nawet kilka dni. W przypadku niektórych preparatów zaburzenia akomodacji mogą utrzymywać się jeszcze dłużej, nawet do około dwóch tygodni.

Przez ten czas mogą występować problemy z ostrym widzeniem z bliska i nadwrażliwość na światło. Dlatego po badaniu z użyciem atropiny warto mieć przy sobie okulary przeciwsłoneczne, a do czasu ustąpienia zaburzeń widzenia zachować ostrożność podczas prowadzenia samochodu.

Czy atropina do oczu ma jakieś skutki uboczne?

Atropina do oczu może mieć skutki uboczne. Poza nadwrażliwością na światło i problemami z widzeniem przez jakiś czas może pojawić się obrzęk powiek, zapalenie spojówek albo podrażnienie. 

• Wiesz już wszystko o atropinie. Teraz dowiedz się, jakie wady wzroku występują najczęściej.